Τα χρόνια του λιομαζώματος

Πώς γινόταν παλιά το λιομάζωμα στα χωριά μας — με τα ραβδιά, τα λιόπανα, τα ζώα φορτωμένα ως το λιοτρίβι και το πρώτο ψωμί βουτηγμένο στο φρέσκο λάδι.

Αν υπάρχει μια δουλειά που όριζε τη χρονιά στη Βάθη, όπως και σε όλα τα χωριά της Κισσάμου, αυτή ήταν το λιομάζωμα. Από τον Νοέμβριο ως τον Ιανουάριο, όταν οι ελιές μαύριζαν στα κλαριά, όλο το χωριό ζούσε στους ελαιώνες. Τέτοιες χρονιές έζησαν οι παππούδες μας, όταν το χωριό λεγόταν ακόμη Κούνενι.

Ξημερώματα στον ελαιώνα

Η μέρα ξεκινούσε πριν βγει ο ήλιος. Κάτω από κάθε δέντρο άπλωναν τα λιόπανα, μεγάλα πανιά για να πέφτει πάνω τους ο καρπός. Οι άντρες ανέβαιναν στις ελιές ή χτυπούσαν τα κλαριά με μακριά ραβδιά, και οι ελιές έπεφταν σαν χαλάζι. Οι γυναίκες και τα παιδιά μάζευαν μία μία όσες ξέφευγαν από τα πανιά και κύλαγαν στο χώμα, με τα δάχτυλα παγωμένα από την πρωινή υγρασία.

Ήταν δουλειά για όλους. Οι οικογένειες βοηθούσαν η μια την άλλη, και όποιος τελείωνε τις δικές του ελιές πήγαινε να δώσει ένα χέρι στον γείτονα.

Φρέσκες πράσινες ελιές μαζεμένες πάνω στα λιόπανα, κάτω από μια ελιά — Οι ελιές μαζεμένες πάνω στα λιόπανα — Νοέμβριος

Το φαγητό κάτω από την ελιά

Το μεσημέρι άναβε μια φωτιά από ξερά κλαδιά. Ψωμί, ελιές, τυρί, λίγο κρασί ή ρακή για το κρύο, και ό,τι άλλο είχε φέρει ο καθένας στο ταγάρι του. Το φαγητό ήταν απλό, αλλά η κουβέντα κρατούσε περισσότερο απ’ όσο θα ήθελε ο νοικοκύρης του χωραφιού.

Από το χωράφι στο λιοτρίβι

Το απόγευμα οι ελιές καθαρίζονταν από τα φύλλα και γέμιζαν τα σακιά. Τα φόρτωναν στα μουλάρια και στα γαϊδουράκια και ανέβαιναν τα μονοπάτια ως το λιοτρίβι. Εκεί, στα παλιά χρόνια, οι πέτρινες μυλόπετρες άλεθαν τον καρπό και οι πρέσες έστυβαν τον πολτό, ώσπου να τρέξει το λάδι.

Δύο γεμάτα σακιά με ελιές μέσα στον ελαιώνα, με το βουνό στο βάθος — Τα σακιά γεμάτα, έτοιμα για το λιοτρίβι — Νοέμβριος

Η μεγαλύτερη ανταμοιβή ήταν η πιο απλή: μια φέτα ψωμί βουτηγμένη στο φρέσκο λάδι, πράσινο και πικάντικο, που μύριζε σαν τον ίδιο τον ελαιώνα. Εκείνο το λάδι θα έθρεφε την οικογένεια όλη την επόμενη χρονιά.

Οι δικές σας αναμνήσεις

Σήμερα πολλά έχουν αλλάξει: τα ραβδιά έγιναν μηχανικά ραβδιστικά, τα ζώα αγροτικά αυτοκίνητα, και τα παλιά πέτρινα λιοτρίβια έκλεισαν. Οι ελαιώνες όμως είναι ακόμη εκεί, και κάθε χειμώνα ξαναγεμίζουν ανθρώπους.

Θυμάστε το λιομάζωμα στη Βάθη; Ποιο λιοτρίβι δούλευε στο χωριό ή στα γύρω χωριά; Ποιοι δούλευαν μαζί; Έχετε κάποια φωτογραφία; Αν θέλετε να το μοιραστείτε, γράψτε μου και θα το προσθέσω εδώ, με το όνομά σας.