Ο τρύγος
Από το αμπέλι στο πατητήρι και από τα στράφυλα στο καζάνι — πώς γινόταν παλιά ο τρύγος στα χωριά μας.
Πριν από το λιομάζωμα, η χρονιά είχε ακόμη μια μεγάλη γιορτή της δουλειάς: τον τρύγο. Τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο, ανάλογα με τη χρονιά και το πόσο είχαν «γλυκάνει» τα σταφύλια, τα αμπέλια γέμιζαν κόσμο. Η Κίσσαμος ήταν πάντα τόπος του κρασιού, και κάθε σπίτι ήθελε να έχει το δικό του βαρέλι για όλη τη χρονιά.
Στο αμπέλι
Ο τρύγος ξεκινούσε νωρίς το πρωί, πριν ζεστάνει ο ήλιος. Με μαχαιράκια ή ψαλίδια έκοβαν τα τσαμπιά και τα έριχναν στα κοφίνια. Τα παιδιά έτρεχαν ανάμεσα στις σειρές, τρώγοντας περισσότερα σταφύλια απ’ όσα μάζευαν. Όπως και στο λιομάζωμα, οι οικογένειες βοηθούσαν η μια την άλλη: σήμερα στο δικό σου αμπέλι, αύριο στου γείτονα.
Στο πατητήρι
Τα γεμάτα κοφίνια φορτώνονταν στα ζώα και πήγαιναν στο πατητήρι, τη μεγάλη πέτρινη ή χτιστή γούρνα. Εκεί τα σταφύλια πατιούνταν με τα πόδια, και ο μούστος έτρεχε από ένα αυλάκι σε ένα δοχείο από κάτω. Ήταν βαριά δουλειά, αλλά και γιορτή, με κουβέντες, πειράγματα και, κάποιες φορές, τραγούδι.
Ο μούστος γέμιζε τα βαρέλια για να γίνει κρασί. Ένα μέρος του γινόταν μουσταλευριά ή πετιμέζι, οι γλυκιές λιχουδιές του φθινοπώρου.
Το καζάνι της ρακής
Ό,τι έμενε από το πάτημα, τα στράφυλα (τα στέμφυλα, όπως λέγονται αλλού), δεν πήγαινε χαμένο. Αφού ζύμωναν για λίγες εβδομάδες, πήγαιναν στο καζάνι για να βγει η τσικουδιά. Τα ρακοκάζανα ήταν και είναι από τις πιο ζεστές συνάξεις του χωριού: φωτιά, πατάτες ψημένες στη στάχτη, μεζέδες και το πρώτο ζεστό ποτηράκι από τον λουλά του καζανιού.
Οι δικές σας αναμνήσεις
Σήμερα πολλά αμπέλια έχουν εγκαταλειφθεί και τα παλιά πατητήρια έμειναν άδεια, όμως ο τρύγος και τα καζάνια κρατούν ακόμη ζωντανή την παράδοση.
Θυμάστε τον τρύγο στη Βάθη; Πού ήταν τα πατητήρια του χωριού; Ποιο καζάνι άναβε κάθε φθινόπωρο; Έχετε κάποια φωτογραφία; Αν θέλετε να το μοιραστείτε, γράψτε μου και θα το προσθέσω εδώ, με το όνομά σας.